RE THINK ING VISU AL

Verfijning van Wijsheid

Mon, 30 Mar 2026 16:12:00 +0100

Om! Leve de gelukbrengende en nobele Verfijning van Wijsheid

De edele, ooit verlichte Avalokiteshvara
Bezig met de diepe beoefening van de Verfijning van Wijsheid
Nam in zichzelf waar de vijf elementen waaruit lichaam en geest bestaan
En zag dat die niet eens zichzelf gewaar zijn.

Hé Sariputra, vorm is vormloos, vormloosheid krijgt altijd vorm
Vormloosheid is gelijk aan vorm, vorm verschilt niet van vormloosheid
Is er vorm, dan is die vormloos.
Is er vormloosheid? Dan heeft dat vorm
Gevoel, waarneming, bewust handelen en bewustzijn: daarvoor geldt dit ook

Hé Sariputra, alle vorm-verschijnselen hebben de eigenschappen van vormloosheid
Geen verrijzen, geen verzinken, geen reinheid, geen onreinheid, niets gebrekkig, niets volmaakt

Daarom, Sariputra, heeft vormloosheid
Geen vorm, geen gevoelens, geen waarneming, geen wilsbesluit, geen bewustzijn
Er zijn geen ogen, geen oren, geen neus, smaak, tast of gedachte
Geen oog-ding (enzovoorts) en zeker geen gedachten-dingen
Geen onwetendheid, geen opheffing van onwetendheid (enzovoorts), zo ook oud worden en sterven en het opheffen van oud worden en sterven
Geen lijden, verrijzen, stelpen, het pad
Geen kennis, geen verdienste, geen overtreden

Daarom, Sariputra, om de verdiensten van de Ooit Verlichte
Vertrouwt deze op de Verfijning van Wijsheid en beoefent die, zorgeloos gestemd
Vanuit deze moeiteloosheid kan niets hem verstoren
Tegenstellingen overwint hij en zo dooft hij zich uit

Alle wijze Heiligen die verblijven in de drie tijden
Steunen op de Verfijning van Wijsheid
En ervaren een volmaakte en volledige ontwaking
Daarom moet bekend worden dat de Wijsheids Verfijning spreuk een uitstekende spreuk is
Een voortreffelijke, deugdelijke spreuk, een onovertroffen spreuk, een ongeëvenaarde spreuk
De stelper van alle lijden, waarheid, geen bedrog
In de Verfijning van Wijsheid wordt de spreuk zo gezegd:

gate gate paragate parasamgate, Bodhi svaha
gegaan, gegaan, voorbij gegaan, helemaal voorbij gegaan, Ontwaking, gezegend!

Dit is de kern van de Wijsheids Verfijning

Jullie versperren mijn pad

Wed, 25 Mar 2026 09:03:10 +0100

Je mag onze tocht niet wandelen

Alles in dit stuk ga ik stellen in harde woorden. Duidelijke woorden. Want, wat lopen beleden goede bedoelingen en praktijk toch enorm uit elkaar. De KWBN is de wandel belangenvereniging waarvan ook ik lid ben. En ik ben lid van de plaatselijke Rotterdamse Wandelsport Vereniging. De KWBN heeft ook het publieksplatform Wandel en een app. Als belangenorganisatie publiceert de KWBN ook jaarverslagen en notities. De aanleiding voor mijn gespit: ik werd de facto uitgesloten van meedoen aan een wandeltocht, omdat er geen gpx file beschikbaar was (die maakt de route voor mij toegankelijk). Uit de reactie van de organisatie bleek dat ze ook niet van plan waren me toegang te bieden door er één te tekenen, hoewel ik me tijdig meldde, 3 weken voor de startdatum. Buitengesloten.

Goede bedoelingen

Met D. moet ik door de site, want de toegankelijkheid is niet - kuch - optimaal voor mij als blind lid van de KWBN. Eerst maar eens zoeken op “beperking” of “toegankelijkheid¨. “Beperking” levert alleen een oud nieuwsbericht op over race-running. We zoeken op “toegankelijk” en vinden wat dingen. Bijvoorbeeld dat de KWBN zich ziet als supporter van “breedtesport”, ¨sociale activiteiten” en “gezondheidsinitiatieven”. Met enige bitterheid lees ik dat men het wandelen “laagdrempelig” vindt. “Nou, niet voor jou.” zegt D., die kwader is dan ik. Een bericht over een rolstoeltoegankelijke Avond4daagse is mijn magere oogst. “blind”, “slechtziend”: geen resultaat. Er is ook een gedeelte “onderzoek¨, want de KWBN doet onderzoek naar het wandelgedrag. Het wordt allemaal zo visueel getoond, maar met D.’s hulp kom ik er achter dat ik een prestatiewandelaar ben. “Wandelaar met een handicap” is er niet bij. Eindelijk heb ik beet met “inclusief” en vind ik dit nieuwsbericht.

Inclusief willen zijn

“Hoe inclusief is jouw wandelorganisatie?” vraagt men zich in af in 2021. Ik heb inmiddels antwoorden maar die houd ik nog even voor me. Wat lees ik? Het gaat er om “drempels weg te nemen voor mensen die zich in onze sport niet welkom voelen¨. Ah daar hebben we het al. In feite weigerden ze me toegang, bij de Betuwse Bloesemtocht. Ik “voelde” me niet onwelkom, ik was onwelkom.

Ruim 700.000 Nederlanders voelen zich nog niet welkom in de sport (*). Helaas zijn wandel- en andere sportaanbieders zich daar vaak niet van bewust. Dat is jammer, want juist zij kunnen de drempels wegnemen die deze sporters ervaren, bijvoorbeeld vanwege hun leeftijd, hun fysieke en mentale gezondheid, hun seksuele geaardheid, hun etnische achtergrond of hun sociale positie.

Het nieuwsbericht verwijst naar “sportakkoorden” uit 2020. En dat is al dat ik kan vinden over mijn situatie, bij mijn KWBN. ¨Je bent ook vaak de enige of de eerste¨, zegt D. “Ja,” zeg ik: “bij die rust tijdens de RET wandeling was het alsof ik uit mijn UFO stapte, zo’n alien voelde ik me.” Ik houd van prestatiewandelen, het is een vorm van prestatiesport die voor mensen met lage visus heel geschikt is en ook toegankelijk te maken is. Maar niet door de KWBN. Zou ik hun enige blinde lid zijn?

Tips voor de organisatie

Inmiddels voer ik een levendige correspondentie met mijn Bond. Maar ik wil met mensen aan tafel, want dit is onacceptabel. De KWBN vroeg me: “wat betekent het KWBN lidmaatschap voor jou¨. Ik kon de enquete niet invullen omdat die ontoegankelijk voor me was. Geen enkele bewustheid. De reactie op mijn vraag om toegang tot de Bloesemtocht was botte weigering. Als de KWBN dan zo’n wandelplatform wil zijn met de belangenbehartigng, dan mogen mijn belangen ook wel luid doorklinken. Eén keer zei een organisator tegen me dat er over de toegankelijkheid niet was nagedacht omdat er nooit mensen met een visuele beperking meededen. “Dat is niet zo raar natuurlijk, als je al geen toegang biedt.” zei ik. Een krachtig moment van realisatie, want deze persoon had zich nooit gerealiseerd dat er blinden zijn die dit soort wandelingen willen doen. En daar begint het al. Tip 1. Denk helder na.

Lange rechte stukken lopen

Mon, 23 Mar 2026 07:42:22 +0100

De RET Rotterdamwandeling lopen

Prestatiewandelingen, het is een heel ding. Toen ik er aan begon, was mijn aanname dat het de veiligste vorm van lange afstandswandelen voor mij zou zijn. Ik heb ontdekt dat dit “ongeveer” waar is. Dit weekeinde liep ik de WSV RET Rotterdamwandeling, mijn eerste grote afstand: 40 KM. “We zien wel.” dacht ik toen ik me inschreef. De route was zo uitgezet dat ik drie keer vlak langs huis zou komen en een aantal gedeelten ervan bleek ik zelfs vaak gelopen te hebben. Ik had na aanmelding geen contact opgenomen om te melden dat ik blind ben en dat enige gulheid in de benadering wel fijn is. De start was op SS Rotterdam.

Achteraf te laat weg

Door allerlei gedoe was ik net te laat weg en startte niet om 8.00 u, maar een half uur later. Onderdeel van de vertraging was het kunnen betreden van de Rotterdam. Veel mensen schrikken een beetje, als ik me aan ze presenteer, met stok. Bij de traptoegang naar het schip stond een vriendelijke vrijwilliger die ik vertelde dat ergens heen wijzen mij geen informatie geeft. Heel leuk om in de lobby van de Rotterdam in te schrijven. Ook weer lichte schrik bij de vrijwilligers daar, ik had de verkeerde QR code op de telefoon, nee ze had de juiste nodig. Uiteindelijk vond ze me op naam, toen ik aandrong. Opmerkelijk dat ik de medaille al uitgereikt kreeg. Een beetje karige start, vond ik. Later werd “karig” nog een heus thema. “Dat doen we bij onze RWV wel anders”. Nog even praten met de aardige vrijwilliger en net voor half negen was ik op weg.

Mooiste deel van de route

Traditiegetrouw leidt de route door de Maastunnel en daarna zouden we de Westzeedijk nemen, door Delfshaven, langs de Schie en dan op het centrum aan. Terwijl ik liep, bedacht ik dat ik dit vaker in mijn route zou willen. Lekker rechtuit, veel indrukken en snel. Ik ging natuurlijk veel te hard van stapel, maar terugkijkend op de data heb ik toch vrij constant gelopen. Wijze les voor de volgende keer is om beter te doseren in het begin en daar op pace te lopen, niet op gevoel. Ik vermoedde op 10 KM een rust, maar er vond er geen. Achteraf bleek ik voorbij een tafel met gummibeertjes te zijn gelopen, er stonden vrijwilligers, maar niemand sprak me aan. Ik merkte het omdat ik mensen achterop liep die hun net verworven beertjes gul uitdeelden.

Door de stad

Ik kreeg vrijdag de gpx route en ging zaterdag lopen en dat was eigenlijk te kort op elkaar. Met D. keek ik naar wat kritieke punten op de route. Een aantal aanpassingen hebben we gedaan, omdat de route langs een paar oversteken ging, waarvan ik weet dat ze risicovol zijn. Ook in het centrum gedeelte deden we een paar aanpassingen. De slotsom van het lopen door de stad: te belastend, mentaal. Met plezier loop ik 10 KM langs een fietspad, als er maar nergens oversteken zijn. Het was het vermoeiendst in het centrum en ik ga nooit meer een stadswandeling doen. Voortaan altijd buitenaf.

Een pelgrim ontmoeten

We gaan door Kralingen, ook wel bekend terrein en door de Hoflaan terug naar de Oostzeedijk. Daarna langs de Maas en over de Willemsbrug naar Zuid. De Hoflaan is lente-achtig en vol bloesemgeuren. Ook hoor je dat mensen de ramen al weer open hebben, uit huis klinkt hun stofzuigen, hun stemmen in een kamer. Bij de Maasboulevard weer een lang recht stuk, de Willemsbrug over en zowaar vind ik de rust naast Ons Park. Ingewikkeldheid over het assortiment. Ik loop in april de Betuwe Bloesemtocht en daar heb ik me gemeld, met de vraag of vrijwilligers me actief willen vertellen wat er allemaal ligt, in plaats van het diepte interview dat ik nu moest houden. Koffie en een gevulde koek neem ik om het vraaggesprek te bekorten. Naast mij op de bank ook een 40 KM wandelaar, ook van “mijn” RWV. Hij blijkt een pelgrim: gelopen van Hoek van Holland naar Santiago de Compostela. Toen hij daar was aangekomen, liep hij van Santiago de Compostela naar Rome. Dit jaar zal hij nog de Shikoku 88 lopen, een befaamde pelgrimstocht in Japan. Bijzonder om een pelgrim tegen te komen die het pad ook terugliep, iets dat in de Middeleeuwen heel gewoon was. Hij vertelt eenzaam te zijn geweest op de terugweg, het gevoel als enige tegen de stroom in te gaan. Een wijze les.

Eiland en brug

Meanderen langs de Piekstraat, ik ben geen fan. Nu ik meer dan 20 KM heb gedaan, beginnen de indrukken van de taststok vermoeiend te worden. Ik worstel me over de scheve Stelconplaten, ontdek later toch betere bestrating. De gladde bestrating van het pad langs het Getijdenpark is een opluchting en daarna rond ik Eiland Brienenoord. Op de punt rust ik, omdat ik het bankje daar weet. Ik heb er wel eens fik gestookt met mensen, toen het nog wild was en niet glad gestreken tot een “belevenis”. Heerlijke ruimte om me heen en de riviergeluiden, je zit hier onder de Brienenoordbrug en die moet ik ook nog doen. Ik gun me 15 minuten rust en dan vertrek ik. Mijn gemiddelde snelheid daalt en daalt, want nu word ik moe. Op de Brienenoordbrug bedenk ik dat de route op 35 KM bijna langs huis gaat en dat ik daar kan uitstappen als ik dat wil.

Uitstapklaar

Volgens de route moet ik ingewikkelde dingen doen in De Esch. Het is daar een wirwar van kleine binnenstraten en met een interessante lay-out. Op de kruising bij het Toepad moet ik kiezen en ik kies. Het Toepad is een fijn recht stuk en met toch nog een respectabele 6.5 KM per uur marcheer ik me naar de Plantage en de Maasboulevard. Nu heb ik weer een keuze: linksaf over de Willemsbrug en dan de laatste 5 KM naar de finish? Of rechtsaf naar huis na 35 KM. Mijn overal pace is boven de 11 minuten/km. Nu komt de late start me bijten. Ik heb geen zin om tegen de klok te lopen en ga rechtsaf, naar huis. 35 KM gedaan.

Achteraf

Naar mijn trainingschema kijkend, vond ik het prima gaan. Geen groot ongemak, geen blaren, niet over de kop qua herstellen. Maar aan de omgang met een organiserende vereniging moet ik sleutelen om niet te veel tijd te verliezen. Zeker in de stad moet ik erg alert zijn, veilig oversteken, de tijd nemen. Dat telde te veel op. Ook mijn supermarktbezoek kostte me veel tijd, maar het kon niet anders. Het voorbij lopen van een rust was een dieptepunt en het had allemaal wel wat guller gekund bij de WSV-RET.

Tasthonger

Wed, 18 Mar 2026 22:16:52 +0100

Linnen loper

Twee keer heb ik getouw opgezet. De eerste keer was het met met wol van een behoorlijke dikte voor schering en inslag. Nu, de tweede keer, heb ik het mezelf moeilijker gemaakt. Ik wil linnen weven en met dunne draden, hogere threadcount. Het is veel werk. Ik maak de schering op de ene dag, doe het opbomen op de andere. Het inrijgen in de schachten krijgt een dag en het rieten ook. Nóg ben ik niet klaar om de weefspoel in mijn handen te nemen. Het is belangrijk dat ik alle stappen weer herhaal. Maar langzaam, op eigen tempo en gevoel. Het neemt dagen in beslag. Alles gaat door mijn handen, ik moet alles voelen, Dunne draden die ik inrijg, op mijn vingers neem, controleer, navoel, inrijg, samenbind. Mijn aanraking is licht. Bang om draden stuk te maken, of - nog erger - in de knoop te trekken. Het overkomt me één keer bijna, maar R. redt me eruit. Het vergt geduld, en minieme, repeterende gebaren.

Blindenbonus

De eerste schering die ik maakte, had banen van verschillende kleuren. Bij die eerste keer getouw opzetten, besefte ik dat het een voordeel was dat ik geen acht sloeg op de kleuren van de kettingdraden, maar alleen bezig was met voelen en tellen. De bonus: mijn inrijgen is methodisch en precies. Nog een bonus: bij het aanbinden was de spanning van de ketting draden een heel wezenlijk iets voor me. En nu is de bonus dat braille kunnen lezen, hoe gebrekkig ook, blijkbaar een voordeel is: gevoelige vingers. Wat de vorige keer niet gebeurde, gebeurt nu wel: ik maak contact. D. zegt het als ik weer thuis ben en erover vertel. “Wat heerlijk voor je dat je twee dagen volop heb kunnen voelen met je vingers”. Ik besef: tasthonger.

Intens ervaren

Het lukt me wel om me een voor en na de blindheid te herinneren. Nu ik terugkijk, komt “zien” me banaal en oppervlakkig voor. Vroeger noemde ik me altijd een “Augentier¨. Erg in de weer met camera’s en foto’s en Derrida. Ik dacht altijd dat het oog-waarnemen centraal moest staan. Maar ik weet nu meer. Het is de aanraking die de verbinding legt. Inmiddels is zien voor mij een intellectuele bezigheid. Ik weet wat het is en wat het doet. Ik weet dat ontelbaar veel mensen zich ermee bezighouden en dat het voor vrijwel iedereen het belangrijkste middel is om contact te maken met de wereld zoals die zich voordoet. Het is een theoretische constructie van waarneming. Aanraken, ervaren op tast, legt het direct contact. Er rust een vloek op dat contact, want het is zeer gelokaliseerd, maar daar staat intensiteit tegenover. En de intimiteit van aanraking. Ook als het gaat om een interessant gevormde theekom. Of de geschulpte rand van een salon tafel. Intense fragmenten van contact.

Tast als helend

Twee hele dagen van “hanteren¨ zijn helend. Toen ik begon met weven zei ik erover dat het me zo grappig leek om een typisch blindenberoep te leren en dat de andere mogelijkheden mandenvlechten en borstels maken waren. Inmiddels begrijp ik heel goed wat ook van borstels en manden maken het effect zou zijn: het stillen van mijn tasthonger. Ik vermoed dat blinden altijd al dit soort tastende ambachten hebben uitgeoefend, vanwege de blindenbonus, maar vooral vanwege tasthonger. Het tasthongerige lichaam van de wever zit in het hele weefsel. Terwijl ik inrijg richt ik me op een lichte, en liefdevolle toets van mijn vingers. Geduld, liefde, aandacht wil ik in mijn linnen weven.

Wandelen langs Monnikenpad van Castricum NS naar Egmond a/d Hoef met VoiceVista

Thu, 12 Mar 2026 20:33:08 +0100

Adventure hiking

De aanreis en de afreis zijn vaak net zo belangrijk als de wandeling zelf. In Castricum begin je direct vanuit het NS Station naar de eerste markering te lopen. De route houdt op precies bij de bushalte waar de frequente buslijn naar Alkmaar stopt. Je gaat een drukke weg oversteken, en dat vraagt overleg en misschien ziende hulp ter plekke. Op 3 KM is een tijdelijke, maar langdurige afsluiting. Ook daar word je geconfronteerd met interessante keuzes.

Start van de route

Van Bakkum naar De Hoef ken ik de route, maar in omgekeerde volgorde, dus eigenlijk ken ik hem niet. Het is voor het eerst dat ik super lichtgewicht wandel, omdat ik ’s avonds de Stayokay doe in Rinnegom. Dat heeft te maken met weefles die ik de dag na de wandeling volg. Castricum NS is vaak mijn oppik voor de weefles, dus ik weet hoe het zit, niet aan de centrum kant er uit, maar rechtsaf vanaf het perron de trap af, er staan losse incheck zuilen met een geleidelijn erheen. De eerste markering is recht tegenover de stations uitgang en je steekt een rustige parkeerplaats over om de markering te bereiken. De markering daarna is rechts van je, en daarna ben je op een recht pad, met de bakens op twaalf uur voor je uit.

De Zeeweg over

Al na zo’n 300 m hoor je een geluidsbaken links van je en daar begin je eigenlijk al in het duingebied te lopen. De route is zonder grote afslagen of bochten en gaat door interessant bosgebied achter Bakkum. Daarna kom je aan bij de Zeeweg, bij Johanna’s Hof en tegenover Camping Bakkum. Het is een oversteek in twee delen, eerst over een ventweg, daarna over de Zeeweg zelf. Er zijn daar geen lichten. Toen ik overstak, deed ik dat samen met anderen. Vanwege Johanna’s Hof zijn er eigenlijk altijd wel mensen die daar moeten oversteken. Dit is wel een precair punt in de route.

Afsluiting op de Staringweg

Rond KM 3 - KM 4 leidt de route je via de Melkvlakweg naar de Staringweg. Op dit moment (Maart 2026) is de Staringweg daar nog zo’n 300 m gestremd omdat de weg wordt opgehoogd. Een mede wandelaar moest het dreigbord aan me voorlezen. Ik wandelde op zondag, dus ik ging niet uit van werkzaamheden, maar door de week is dit gedeelte van de route onbeloopbaar. Onderweg kon ik niet zo gauw een alternatief voortoveren. Een aardige meneer hielp me door de afzetting aan de ene kant en aan de andere kant en liep een stukje met me op. Erg vriendelijk. Maar ik stond al klaar om terug te lopen naar Castricum met de “andersom” functie van VoiceVista. Ik heb een alternatieve route gelinkt die om de afsluiting heen leidt. Het voegt 3 KM aan je route toe.

Prachtig duingebied

Het vervolg van de wandeling is door het prachtige duingebied tussen Bakkum en Egmond aan Zee. Voor Nederlandse begrippen stijg en daal je nog al, dus het voelt ruig en avontuurlijk. Bij matig weer ook wel eenzaam, omdat weinig mensen zich dan buiten wagen. Bij mooi weer kan het druk zijn, vooral in weekeinden. Er lopen oude paden door deze duinen. Je kruist de Middenweg achter Egmond Binnen en dan ga je eigenlijk al snel op De Hoef aan, na ongeveer 10 KM. Veel wisselende indrukken vanwege de verrassende aspecten van het duingebied. Als je uit de duinen bent, loop je de route af langs de Van Oldenborghweg (rustig, weinig autoverkeer, wel fietsers) en de bijweg langs de Egmonderstraatweg naar de bushalte. De laatste markering is de bushalte zelf.

Achteraf

De oversteek bij de Zeeweg en de afsluiting van de Staringweg waren vervelende verrassingen. Twee keer kwamen zienden me te hulp en het is totaal geen schande om met ziende hulp ergens te komen waar je wilt wezen. Voor de zekerheid geef ik ook een variante route zodat je om de Staringweg afsluiting heen kan. De Zeeweg moet je nog wel steeds over. Zoals altijd is de markeringafstand om in te laden in VoiceVista 100m.

Castricum NS naar Egmond a/d Hoef

Om de Staringweg heen

Bond Tegen Mindfulness

Sat, 07 Mar 2026 08:41:53 +0100

Geloven en doen

Westerse mensen beoefenen de “indische godsdiensten” vaak vanuit een ex-christelijk referentiekader, gericht op textuele “waarheid” en “geloof” als mentale handeling. De beoefening beperkt zich tot de huidige levensspanne van de beoefenaar, want het is lastig om vanuit een Westers referentiekader overtuigd te zijn van de cyclus van dood en wedergeboorte. Door dat onvermogen ontbreken concepten van karma en “verdienste verwerven” ten behoeve van een volgende bestemming. Vooral zen-boeddhisme heeft te maken gehad met een op het protestantisme gebaseerde, her-interpretatie voor een westers, post-christelijk publiek. Zo kom je dan aan Joko Beck, en het racistische idee dat er ergens een “puur boeddhisme” bestaat, onaangeraakt door het “bijgeloof van bruine mensen”.

Lichaam en geest

Vanuit beoefening zou ik zeggen dat ik een zware verstoring van rLung had opgelopen in de loop van tientallen jaren. Emotioneel lichaam volledig uit balans, door psycho-trauma. Recentelijk is in de trauma behandeling de notie doorgedrongen dat psycho-trauma niet alleen psychische schade veroorzaakt, maar ook lichamelijk conditioneert. Het werk van Bessel van der Kolk was een impuls hierbij en veel moderne trauma behandeling is zich naar zijn ideeënwereld gaan richten. Somatic Experiencing van Peter Levine is ook een sterke invloed. Het was voor mij schokkend om te herkennen hoezeer technieken die hieruit voortkomen, ontleend zijn aan de praktijk van Vajrayana (tantrisch) boeddhisme. Beoefening die is losgemaakt uit de context, toegeëigend voor een Westers, betalend, publiek, met als effect de directe antithese van de tradities waaruit is geput.

Beoefening als misverstand

Toen dat nog kon, gaf HHDL massale Kalachakra initiaties tot in Europa. Grote ceremonies, die begonnen met drie dagen onderricht over Shantideva’s Bodhisattvacaryāvatāra. Mijn eigen leraar deed soortgelijk, ook drie dagen onderricht over Compassie, dan daarna de initiatie. Ik weet dat ik chargeer, maar ruwweg kwam het er op neer dat de witte mensen eigenlijk alleen initiatie wilden ontvangen en graag Shantideva oversloegen. Tibetaanse initianten zagen die eerste drie dagen heel anders: als het belangrijkste deel van de hele ceremonie. De voorbereidende beoefening, die leidt tot initiatie, bestaat speciaal om compassie te wekken, bodhicitta. Veel Westerse leerlingen werken dit programma graag in drie maanden af. Liefst sneller. Ik ken Tibetaanse beoefenaren voor wie de ngöndro hun enige praktijk is, een leven lang.

Bevrijding en kalmering

In zijn beoefenings-aanwijzingen voor Khandro Gegyang schrijft Jigme Lingpa:

De ware natuur, de Grote Vervolmaking, doorsnijdt de wortel van Samsara met één slag, en doorsnijdt zowel degene die het mes hanteert als dat wat zij doorsnijdt.

Het is een beoefening die uit is op radicale bevrijding, aan de wortel.

Op een krachtige plek en zonder de hoogmoed die een belediging is voor de demonen, en zonder gedachten aan wereldse beslommeringen, wek je het heldhaftig zelfvertrouwen door het goede en vreugdevolle te wensen voor alle wezens. Wat zich als schijngestalte voordoet, dien je direct de kop in te drukken. Als je je contemplatie niet gebruikt om de verschijningen de baas te worden, is het alsof spionnen achter je geheime berichten zijn gekomen. Beoefen je praktijk zonder angst, vanuit volledig bewustzijn.

Om zoiets te kunnen volhouden, niet één keer, maar als bestendige praktijk, is er meditatie in twee vormen. Eén vorm nodigt je uit om kalm te verblijven bij alle angst en walging die je je realiseert. De andere meditatievorm laat je diep inzicht krijgen in wat je positie is in de werkelijkheid. De bedoeling daarvan is dat je diepe walging ontwikkelt tegen die positie zodat je in actie zult komen in je beoefening. Mindfulness biedt de eerste meditatievorm aan, maar laat inzichtsmeditatie achterwege. Op die manier verandert een middel tot radicale actie in een kalmeringspil. Een pil om ongevoeliger te worden voor lijden, voor trauma. Maar het is juist de bedoeling om wél gevoeliger te worden, zodat de wil ontstaat om zich uit heilloze structuren te bevrijden.

Verveling en walging

Als low level lama heb ik veel meditatieles gegeven, vooral in de kalm verblijven methode. Het is de eerste opdracht. Kunnen blijven zitten met ongemak. De algemene aanname is dat meditatie je kalmeert en dat dit gebeurt door je gedachten stil te leggen. Maar zo verloopt het niet en daarom houden veel mensen na een paar weken weer op met kalm verblijven. Omdat het verveling oproept, totale banaliteit en daarna: walging. Dat is hier een technische term, geen emotionele. Versterkt door een intens gevoel van verveling en frustratie is walging een krachtige energie tot bevrijding. Walging verdragen leer je jezelf aan met kalm verblijven. Die walging ga je ontleden in inzichtsmeditatie, zodat je de wortel van het lijden radicaal kunt doorsnijden.

Tegen Mindfulness

Ik heb me wel afgevraagd hoe het toch gekomen kon zijn, zo’n pervertering van een duizendjarige traditie. Een spiritueel materialisme dat de trekken heeft van oriëntalisme en exploitatie. De inzet van “mindfulness” bij mensen die al een sterk gevoel van “walging” ervaren, vind ik gevaarlijk. Het eerste onderricht dat je hoort te ontvangen, is het opwekken van compassie. Dit benadrukt dat in alle beoefening juist compassie actief beoefend moet worden. En precies dit ontbreekt aan de huidige gemedicaliseerde “mindfulness” praktijk. Dat brengt schadelijkheid met zich mee. Ik vind het tragisch dat precies het genezende aspect van tantrayana, radicale bevrijding, zo achter de horizon is verdwenen in ruil voor de schijn-adaptatie van het individu.

Stokpunt ellende en kreupeltax

Wed, 04 Mar 2026 16:51:12 +0100

Taststok otaku

Mensen met maar één taststok, ik snap niet hoe ze kunnen leven. Ik telde laatst, en ik heb er vijf. Een ambutech voor nood vervanging, een uit elkaar gevallen Kellerer stok, een All Terrain Cane, een Ultraflex en mijn lievelings, de IO. Elke stok is een compromis. Sommige mensen willen zwaar en rollen, ik wil licht en ik moet wel eens over een grasdijk. Bij mij is de IO de favoriet, hoewel ik nooit durf te zeggen hoe veel die stok kost. Ik ontving hem als geschenk, dus officieel weet ik dat niet. Het is de stok die me het liefste is. Zozeer, dat toen ik een aanbod kreeg om de kern te laten vervangen, ik dat afsloeg. Het had betekend dat ik de IO per post naar Oostenrijk moest sturen. Te traumatisch! Misschien ontvang ik hem wel niet terug. De gedachte daaraan was bijna ondraaglijk.

Kreupeltax

Ik gebruik mijn stokken voor wandelen en de standaard “Ambutech + Rollerball” is daarvoor niet geschikt. Het verschil tussen een Ambutech en de IO: ongeveer 550 euro. En daar komen we bij de Kreupeltax uit. Kreupeltax, dat is de extra tijd en het geld dat jij als kreupele investeert, waar niet-kreupelen dat niet hoeven. Kreupeltax is 4000 betalen voor een braille leesregel. Kreupeltax is een uur van te voren je reisbewegingen moeten melden aan de NS als je op het station assistentie wilt. Kreupeltax is de tijd die je moet besteden aan het opvangen van de geringe toegankelijkheid bij zowat elke situatie waar je je in begeeft.

Stokpunten bestellen

De IO is ontworpen om als stok te dienen voor de GEO stokpunten. IO en GEO horen bij elkaar. IO is een zeer lichte en stijve taststok, de GEO punten zijn ontworpen op klank. Na lange tijd lopen met de IO voelen andere stokken dof en betekenisloos aan, heel anders dan de informatieve IO-GEO combinatie. Ik geef mijn stok wel eens in handen, maar zo komt de IO-magie natuurlijk niet naar voren. Mijn ene GEO raakte ik kwijt in de tram rails. Mijn reserve, tweede, GEO versleet bijna tot op de schroef. Whitecane is de maker van de IO/GEO en ze hebben een webshop, en ik probeerde te bestellen. Lukte niet. Wanhopig mailde ik Thomas Stüntebeck, het IO opperhoofd. “Nee, wij doen geen verkoop meer naar het buitenland, je moet bij de Nederlandse leverancier zijn, Slechtziend.nl.” Slechtziend had de IO niet in de webshop. Ik denk nu dat ik de enige IO-bezitter ben in heel Nederland. Ik schreef weer een mail, nog wanhopiger, met mijn bestelling aan Slechtziend. Op dit punt aangekomen werd ik weer humeurig vanwege de kreupeltax.

Geheime kanalen

Mijn wanhoopsbericht had effect, want nu schreven wel vier medewerkers van Slechtziend mij aan. Han, Mario, Inge, en iemand die zich achter het “info” mail adres verschanste. MIjn verzoek was simpel. Bestel van elk type stokpunt twee stuks voor mij. Ik weet natuurlijk best dat zij Thomas Stüntebeck mailen en dat hij de stokpunten in een doos doet en opstuurt en zij sturen weer op aan mij. De kreupeltax is dat bedrijven als Slechtziend opereren in het “verstrekkingenmodel” jegens hun clientele. Tegen D. en eigenlijk tegen iedereen klaagde ik dat ik sneller plutonium op de zwarte markt had kunnen bestellen en dat ik het dan al in huis had gehad. Twee weken lang gebeurde er niets. Toen ineens een factuur, die ik betaalde. Weer een week niks, en ineens had ik een bezorgbericht van PostNL. Hoe was dat gebeurd? Maar ik was ook radeloos van vreugde, want eindelijk kon ik de stokpunten in ontvangst nemen.

Geen marge

Vroeger schaamde ik me voor de wanhoop die dit soort toestanden bij mij oproept. Op het werk krijgen we een locatie erbij die ik niet ken. Omdat ik de enige in mijn bedrijf ben die daar werkt met een visusbeperking, moet ik op jacht in de organisatie om iemand te vinden die me wil gidsen zodat ik toegang kan verkrijgen. Mijn verlangen was een setje nieuwe stokpunten. Eenvoudig zou je zeggen, webshops zijn daar voor. Het antwoord is: ja, maar niet voor jou, Blinde. Ik leg altijd uit dat ik geen marge heb. Geen toegang bieden, betekent dat ik geen toegang heb. Kreupeltax is twee keer zo hard zwoegen voor de helft van het resultaat. “Het hoort erbij”. vergoelijk ik vaak. Maar het is onacceptabel.

Min of meer blind

Mon, 02 Mar 2026 13:42:20 +0100

Op het spectrum

Er moet een zekere mate van vertrouwelijkheid zijn ontstaan, maar als dat is gebeurd, kan ik je vertellen dat ik me “in het openbaar” vaak “blinder” gedraag dan in de beslotenheid van mijn eigen huis. Dit heeft te maken met verwachtingspatronen van jullie, zienden. Omdat ik een specifiek model taststok bij hem kocht, ben ik geabonneerd op de nieuwsbrief van Sedona Dave die nogal schrijft over zijn ervaringen met blind worden door Retinitis Pigmentosa. Lange tijd kun je doorbrengen op de grens tussen blindheid en zien. Een grens die zich voortdurend verlegt. “Ja, precies.” denk ik als ik dit lees:

Blindness breaks the rules. The blind are a conundrum and anomaly, all neatly or messily rolled into one big disruption to the paradigm of neat hospital-cornered movement through the world. As someone who never wanted to stick out, I have become a sore thumb, so to speak. And I have become OK with it- mostly because it helps people. So my need to help overrules my need to fit in and not be seen.

Hij schreef dit omdat hij naast RP ook staar heeft, een staaroperatie liet doen en merkbaar beter zag dan voorheen. Een hele schok. Mijn situatie is anders, maar ook ik ken blindheid als een spectrum, gekenmerkt door ambiguïteit. Iemand die zelf blind geboren was gebruikte de ironische term “adel der blinden” voor zichzelf. Schoorvoetend geef ik toe dat ik een hiërarchie ervaar. Een hiërarchie en een last. Dave ervaart ook “verraad¨. Want is hij nog wel blind? Is het verraad om weer te willen zien? En dan legt hij het cruciale op tafel:

Do I ever use blindness as a shield? As a weapon, a crutch or prybar? As an excuse or a pass? Or do I use it as fuel, for empowerment and leadership? (Yes to all of the above!)

De last van ziende verwachtingen

In Wheatley lees ik:

The intransigence of the condition combined with the general perception of the sighted that all blindness tends to be alike becomes a kind of a physical reinforcement of the catachresis that we have examined earlier: blindness becomes a monolithic condition with a monolithic meaning that admits of only a limited number of adumbrations and emendations.

Deze monolithische betekenis van blindheid is duidelijk: blind is 100% blind, en vanaf je geboorte. De werkelijkheid is: mensen zonder rest-visus zijn ver in de minderheid (minder dan 10% van alle blinden). Verreweg de meeste mensen verwerven hun blindheid op latere leeftijd tot ver in hun volwassenheid. En ook: de scheidslijn tussen blind en ziend is veel vager dan menigeen denkt. De vraag voor iedere blinde is: hoe verhoud ik me ten opzichte van het vooroordeel van zienden.

Na roeien liep ik een keer samen met T. op naar het station. Interessant om te merken: onze looproutes verschillen van elkaar. “Hoe kom jij aan nieuwe routes?” vroeg T. “Uitproberen.” was onze wederzijdse werkwijze. T. is blind geworden door een tumor op zijn oogzenuw en door de operatie daartegen, die hersenschade veroorzaakte en een visus verlies tot onder de slechtziendheidsgrens. Maatschappelijk blind. Een concept dat bijna onuitlegbaar is. “Als er drie mensen tegen me zijn aangebotst, dan body check ik bij de vierde. Je moet gewoon blind doorduwen, anders leren ze het nooit.” Ook ik doe me geregeld “blinder” voor dan ik qua visus ben, vooral om zienden voorspelbaar op me te laten reageren. Met goed licht, en geduld en goed richten kan ik van visus gebruik maken om kort iets te lezen. Het kost veel inspanning, maar als ik een alert zou moeten checken op mijn telefoon, dan zou ik dat met veel inspanning visueel kunnen. Maar in ziend gezelschap vermijd ik dit gedrag omdat het verkeerde indrukken geeft aan zienden. Die zouden tot de conclusie kunnen komen dat ik blindheid simuleer. Blindheid simuleren is een bron van zowel angst als humor voor zienden.

Doen alsof je ziend bent

Aan de andere kant deed ik op mijn werk dan juist weer alsof ik niet (zo) blind was. Iets dat nog mogelijk was toen het NMO proces niet zo ver gevorderd was als nu. Een jaarlang heb ik min of meer voorgewend dat ik slechtziend was, in plaats van blind. Ik deed het om zienden ter wille te zijn en ik ging er aan kapot, lichamelijk en geestelijk. In 1969 publiceerde Robert Scott “The Making of Blind Men¨, waarin hij de “adult socialization” bloot legt die de bron is van “blind gedrag”. Voor Scott komt gedrag, en de “psychologie” van blinden niet voort uit de blindheid (impairment), maar uit de socialisatie in instituties die voor blinden werden geschapen. Ook hij wijst op de uniformiteit van ziende verwachtingen ten aanzien van blinden. Verwachtingen die er toe leiden dat ook blinden met rest-visus zich vaak gedragen alsof er geen rest-visus is. “(…) the so-called invariant behavior patterns may, in fact, be learned”

TV kijken met mijn rug naar het scherm

Een tijd geleden schokte ik iemand nog al. Ik vertelde dat als ik samen met mensen ben en we bijvoorbeeld een film kijken, ik ziend kijkgedrag vertoon en dat ik dat in ziend gezelschap doe uit beleefdheid. Als ik thuis ben, namelijk, lig ik op de bank film te kijken met mijn rug naar het scherm en “kijken” is “hoorspel luisteren”. Veel blind gedrag is op zienden georiënteerd. Om de verwachtingen te managen, en -mag ik zeggen - toch ook wel uit angst.

Langs trekvaarten van Vlaardingen naar Delft bij regen en wind

Sat, 28 Feb 2026 20:15:59 +0100

Serieuze wandelingen lopen

In het ene onbewaakte ogenblik vatte ik het plan op om prestatietochten te gaan lopen. En in het andere onbewaakte ogenblik verklaarde ik de Portugese camino te zullen gaan lopen. Dat betekent dat er serieus gaat worden gewandeld rond " huis". Vanuit Rotterdam is er een zekere schaarste aan landschappelijk interessante wandelingen. Een stond al een tijd op het programma en dat was vanaf de tram eindhalte bij Holy via de Vlaardinger Vaart via Schipluiden naar Delft Station. Twaalf kilometer, dus een prettige afstand. De Vlaardinger Vaart ken ik goed, de andere onderdelen van de wandeling waren een avontuur, om Schipluiden heen en dan op Delft af.

Langs de trekvaarten

Tot in de jaren 30 van de twintigste eeuw kon je met de trekschuit van Delft naar Vlaardingen. Een vervoersmogelijkheid met een ijzeren schema, dat intensief werd gehandhaafd. Het was langzaam vervoer, op looptempo, maar beschut, regelmatig, met gegarandeerde aankomsttijden. En geschikt voor vervoer van grotere vracht. Indrukwekkend dat de infrastructuur nog steeds intact is. Dat beseffen ze langs de Vlaardinger Vaart ook en dus zijn er meer herinneringen aan vervlogen tijden: een reconstructie van een overzet, wat informatieborden en het onvolprezen Vlietzicht, waar ik koffie drink.

Regen en wind

Met de wind in de rug en door de regenvlagen heen loop ik na de koffie door. Poncho aan, poncho uit, poncho aan, poncho uit, tot ik het zat ben en besluit dat de regen wel op me mag vallen. De laatste weken heb ik wat dingen veranderd aan het lopen. Andere schoenen gekocht, met meer demping. Een oude Radical Design Hiplite gekocht, zodat mijn torso rechter blijft bij het lopen. Een effect van het stoklopen met de rechterhand is dat ik compenseer aan de linkerkant en dat wil ik voorkomen. Het zorgde voor tendonitis in mijn linkervoet en een hoop pijn. Ik houd me voor dat ik aan het herstellen ben, maar ik loop een zeer aanvaardbare 6 km per uur.

Dwalen bij de Kruithuisweg

Routes met lange rechte stukken en haakse bochten hebben mijn voorkeur en op de eerste helft van de route heb ik mezelf goed bediend. De Vlaardinger Vaart doet zich aan me voor als een schelpenpad op de kade, soms afgewisseld met geasfalteerde stukken fietspad. Alle VoiceVista pings klinken keurig recht vooruit, “op twaalf uur”. Ook de lus om Schipluiden gaat goed, en de Tanthofkade, maar bij de afslag bij de Kruithuisweg gaat het mis. Later laat ik D. de gelopen route zien en ze moet lachen om het wanhopig heen en weer koersen bij een moeilijke fietspad afslag. Maar uiteindelijk kan ik corrigeren en ben ik weer op het spoor van de volgende markering.

Langs fietspaden lopen

Langs fietspaden lopen is de belangrijkste vaardigheid die ik mezelf kon aanleren. Ik herinner me nog de eerste keer op een fietspad, in de buurt van Baarn. Bang was ik. Tot ik bedacht dat als ik naar mijn werk loop, vanuit huis, ik veel meer risico loop op de oversteekplaatsen die ik moet nemen. Er was bewuste mentale oefening voor nodig om vaardig te worden op de fietspaden. Ik ben heel anders tegen “veilig” gaan aankijken nu ik meer buiten de stad wandel. Inmiddels waardeer ik het fietspad meer.

Achteraf

Oorspronkelijk ging de route langs de hele Tanthofkade, maar die is onverhard en bij winterdag een zware klus om met een taststok te lopen. De slingerroute er naar toe, inclusief het verwarringspunt bij de Kruithuisweg, heb ik er uit gehaald. Zo is het nu een route geworden die uit twee grote lange trekvaart-gedeeltes bestaat: de Vlaardinger Vaart en dan het stuk over de Tramkade langs de Gaag. Er is een beweging om Schipluiden heen om op de Tramkade te raken en die is nu ongecompliceerder, met betere rechte hoeken.

Van Vlaardingen naar Delft via de Vlaardinger Vaart en de Gaag

Apeldoorn, een plek voor angst

Fri, 27 Feb 2026 09:40:49 +0100

Apeldoorn als angstbestemming

Laatst moest ik achter Apeldoorn zijn, want Marktplaats en iets ophalen. Toen ik de treinreis plande, probeerde ik om Apeldoorn heen te reizen, met ingewikkelde overstappen bij Elspeet. Via Apeldoorn bleek de beste optie te zijn en ik moest mezelf laten wennen aan het idee. Apeldoorn is een teer punt, want daar is Het Loo Erf, waar je kunt revalideren als je als volwassene blind geworden bent. Revalideren betekent: leren hoe je alledaagse dingen doet, koken, de was doen, je werk, rouwen om verlies. Het is intern, je gaat “op gesticht”, met de weekeinden thuis. “Apeldoorn” associeer ik met keihard werken en je ’s avonds in slaap huilen. Aangezien ik weer meer chöd beoefen, houd ik me ook aan Machig-ma’s advies: ga naar de plek waar je bang voor bent. Wel aan!

Het land der blinden

Naar Apeldoorn. In mijn hoofd ging zich onmiddellijk het weekend-reizen afspelen. Met Amersfoort als subtiele grens van het Land der Blinden. Zeist heeft Bartiméus, daar zijn veel blinden te vinden, en ook achter Amersfoort kun je merken dat de blinde mens daar vaker op pad is. Apeldoorn is ook een bestemming waar nogal wat blinden zich in de openbare ruimte wagen. De eerste keer dat ik opmerkte dat ik achter de Amersfoort grens anders werd bejegend dan ervoor, dacht ik dat ik het me verbeeldde. Maar ik verbeeld het me niet. In Amersfoort haal ik koffie bij de kiosk op het overstap perron. Het is troostend dat het nog dezelfde kiosk is op dezelfde plek. Gewoonlijk geef ik altijd heldere instructies: “schuif de beker maar tegen de rug van mijn hand.” Ook altijd moet ik zoeken naar de pin, omdat nooit iemand op het idee komt om tegen me te zeggen: “aan de rechterkant” of zoiets. Maar in de kiosk van Amersfoort zegt de mevrouw: de pin is recht voor je. En ik begin aan mijn instructie, maar vaardig zegt ze: “hier is de koffie, tegen je hand.” In deze kiosk is de blinde mens geen onbekend verschijnsel.

Het knekelveld betreden

Daar was ik dan, Apeldoorn bereikt. Eén van mijn eerste echte mobiliteitslessen was een instructie om het station te bereiken vanuit Loo Erf, de trein te kunnen nemen. En andersom, om aan te komen en de bus te nemen naar Loo Erf. Ik moest aan D. uitleggen hoe dat voelde, destijds en het was een gemengd boeket. Aan de ene kant diepe walging, maar vooral angst bij het me bewegen op straat. Aan de andere kant de wil om zelfstandig van en naar mijn eigen huis, in mijn eigen stad, te kunnen reizen. Het stoklopen wilde ik niet. Ik schaamde me. Ik verlangde en wilde contact. Een tijdlang sloeg elk weekeind een wond, vanwege het moeten reizen. Er was een periode dat ik niet naar huis wilde reizen en in Apeldoorn bleef. Bij elke oversteek, elke overstap, elke interactie intense angst en schaamte.

Autonomie en afhankelijkheid

Ik moet op de bus naar Beekbergen voor mijn Marktplaats afspraak. Het busstation van Apeldoorn is extreem goed aangepast voor blinden. Als altijd heb ik tijd nodig om me te oriënteren. Iemand kondigt zich aan en vraagt of ik hulp nodig heb. Misschien had ik vroeger wel “nee” gezegd. Nu ik veel vaker autonoom wandel buitenaf, maak ik makkelijker en strategischer gebruik van hulp en zie ik het niet als afhankelijkheid maar als een middel tot autonomie. Het doel bij wandelen is om de bestemming te bereiken. Dan doet het “hoe” er ineens veel minder toe. Nu accepteer ik en vraag ik of hij me het halteperron voor de bus naar Beekbergen wil wijzen. Hij haalt iemand voor me, hij is chauffeur, maar er is een speciaal iemand hiervoor. Vroeger en nu. Nu denk ik: mooi, dat scheelt weer energie. Autonomie in de bus: ik vraag de chauffeur de haltemelder aan te zetten in plaats van in te gaan op zijn aanbod me te waarschuwen.

Plaats maken

Apeldoorn is de locus van mijn blindheid. In de bus voel ik zowel verlies als blijdschap, rouw en opluchting. Terugkijken is altijd makkelijk. Wat zijn de patronen en keuzes dan helder. Nog steeds ervaar ik de Loo Erf periode als een worsteling, omdat het dat was. Acceptatie gaat in schokken, plotselinge wendingen. Het is geen lineair proces. Het heeft ervaringen nodig, breekpunten, nare gebeurtenissen, trouvailles, openbaringen. En genade, een zekere mate van gunnen, van plaats maken. Pas toen ik mijn ervaringen drastisch ging uitbreiden door mijn wens te volgen autonoom te wandelen buitenaf, kreeg ik toegang tot wat ik “blind erfgoed” zal noemen. Vaardigheden, tactieken, strategie, de eeuwen door gebruikt om plaats te maken in de wereld van Zienden.

Sant Surdas, blinde dichter van Krishna bhakti

Thu, 26 Feb 2026 11:54:25 +0100

De Sants

“Sant”, van Sanskrit “sat¨, verwijst naar een “ware mens”. Een voorbeeld van leven in waarheid. “Iemand die de werkelijkheid, de waarheid kent.” Op heel veel manieren is de Sant traditie uit de 15e eeuw de aankondiging van de bhakti opbloei in de eeuw daarna. De Sants waren “ware mensen¨, religieuze leidersfiguren die hindoes waren en moslim en Sikh. Leraren die zich richtten op De Ene. Uit deze traditie stamt Surdas, blind geboren en dichter van ontelbare bhajans waarvan ongeveer 8000 bewaard zijn gebleven. Vast staat dat Surdas, “Bhakti Kavi Surdas¨, de dichter van de devotionele liefde, een immense invloed heeft gehad op de Bhakti traditie die zich vanaf de 16e eeuw ontwikkelde. Een ontwikkeling die qua tijdvak en verloop best gelijk gesteld kan worden met de plotselinge opkomst van Protestantisme in Europa.

Surdas' levensloop

Algemeen wordt 1258 aangehouden als geboortejaar voor Surdas, maar we weten niet zeker hoe accuraat dit is. 1452 - 1563 is een waarschijnlijker levenspanne. Hij schreef zijn poeëzie in “Braj-bhasa” een volks hindi dialect uit Vrindavana en omstreken. De emotionele kleuring hier is de liefde van een ouder voor een kind en Surdas richt zich dan ook op het beschrijven van Krishna’s spel en vermaak als herdersjongen in Braj. Vaak wordt Surdas verward met Bhilvamangala, een andere blinde bhakti dichter. Surdas werd blind geboren en zijn hagiografieën vertellen voornamelijk over zijn bijzondere, niet-visuele, opmerkingsgave. Surdas is één van de “Acht Zegels” van bhakti poëzie: acht dichters die hun gedichten afsluiten met een regel die hun eigennaam bevat. Surdas is de meest prominente van deze “Aṣṭachāp¨.

De Sursagar, Surdas' bhajan collectie

Surdas is één van de bhakti dichters van wie wordt gezegd dat ze “gopas” waren in Braj, de herdersjongens die de metgezellen waren van Krishna en Balarama in het woud van Vrindavana. De Sursagar (Surdas’s liederenzee) wordt gewoontegetrouw aan Surdas toegeschreven, maar natuurlijk bevat het ook gedichten die werden geschreven na de dood van Surdas. Het is een immense collectie en de focus is op het bezingen van Krishna’s spel en vermaak in Gokula en Braj, vanuit het gezichtspunt van de gopi’s de herderinnen van Braj. Net als de Purana’s is de Sursagar in 12 “canto’s” verdeeld en de vorm die het meest voorkomt is die van de pada, een gedicht met tussen de zes en tien berijmde strofes. Sursagar bevat zo veel, dat makkelijk kan worden gemist dat Surdas ook zijn eigen spirituele worstelingen bezingt.

Surdas en blindheid

Hoewel Surdas in een brahmin familie geboren werd, was het een extreem arme familie. Zijn blindheid voegde daaraan toe. Toen hij zes was ging hij mee met (werd verkocht aan) een groep rondtrekkende kirtaniyas. Een droom kwam tot hem, waarin hij werd opgeroepen zijn leven te wijden aan devotionele poëzie en naar Vrindavana (Braj) te trekken. Wat hij deed. Hij ontmoette de heilige Vallabhacharya, die zijn guru werd. Zijn faam werd gevestigd als recititator van de Bhagavata Purana, die hij uit zijn hoofd kende, waardoor zijn recitatie aspecten van “sruti” traditie aannam. In biografieën wordt de blindheid vaak omgetoverd tot “bovennatuurlijk gevoelig voor indrukken”.

Krishna keert terug met de kudde

Mohan komt er aan met de koeien
Pauwenveren draagt hij als kroon
Een krans van woudbloemen tooit zijn borst
Zijn gordel die hij om de heupen draagt
Zijn tred die je hoort schellen als hij loopt
Daar, temidden van de herdersjongens
Shyam komt er aan, zijn helgele dracht
Als bliksem uit de zwarte wolken

Blinde pelgrims in de Middeleeuwen

Wed, 25 Feb 2026 08:29:03 +0100

Pelgrimeren rond Nijmegen

Het plan is om te pelgrimeren rond Nijmegen, de Walk of Wisdom en dan te lopen door ons, blinde pelgrims. Alvast lees ik me in en ontdek dat tijdens de hoogtijdagen van pelgrimage en bedevaart zich een cultureel archief opbouwde rond blinden waaruit we nu nog putten. De vraag die ik mezelf stelde: hoe was het geweest, blinde pelgrim te zijn in de Middeleeuwen? Er waren veel blinde pelgrims op weg, in groepen meestal. Wat waren ze? Godvruchtige boetelingen? Veroordeelde misdadigers? Mensen op wie Gods rechtershand al rust? Ik lees Edward Wheatley’s “Stumbling Blocks Before the Blind - Medieval Constructions of a Disability”. (PDF, helaas)

Reclaiming history

Het is een bittere taak. Tegen I., met wie ik het pelgrimage plan heb opgevat, had ik het over “reclaiming”. Altijd als ik buiten gebaand pad op weg ben, vecht ik tegen het gevoel niet onbegeleid in “de natuur” te mogen zijn. Na Wheatley besef ik waaruit dat verontrustende gevoel voortkomt. Blindheid werd vooral geassocieerd met misdaad en straf. Je gezichtsvermogen kon je worden ontnomen, als gerechtelijke straf. Of om kinderen tot lucratievere bedelaars te maken. De angst om blind te worden is een constante in zowat elke cultuur. In zijn Nawoord besteedt Wheatley aandacht aan de zichtbaarheid van blinden als een factor in het “plaats geven” aan blinden, iets dat in Frankrijk meer gebeurt dan in een land als Nederland (protestants)

Blinde pelgrims op tocht

Met D. bekijk ik een zilverstift studie door Pieter Bruegel van drie blinde pelgrims op weg. “Wat zien ze er competent uit¨, zegt D.: “Niet in lompen, ze hebben goede schoenen”. Het is een groep van drie, waarvan één waarschijnlijk blind gemaakt door het strafrecht. De andere twee hebben andere oogaandoeningen. “Staar misschien”, zegt D. over één van de pelgrims. Ze dragen ieder een vervaarlijke pelgrimsstaf met een speer-achtige punt. Ik bedenk dat ze zich hebben moeten verdedigen. Dat ze in een groep reizen om veiliger te zijn, maar ook om elkaar te ondersteunen, want ik denk niet dat ze alle drie zonder rest-visus zijn. Uit het lezen van Wheatley weet ik inmiddels dat blinde pelgrims alom werden gewantrouwd en veracht. Want misschien waren ze wel helemaal niet blind en deden ze alsof om meer geld binnen te slepen met bedelen. Van blinden werd verwacht dat ze hun blindheid demonstreerden, als zienden daar om vroegen (“Hoe veel vingers steek ik nu op”) Sowieso waren blinden ongunstige figuren, want Gods straf. Wheatley laat zien hoe anti-judaisme (de “blinde joden¨) en blindenhaat twee zijden zijn geweest van de zelfde munt.

Het huis verlaten

Het huis verlaten is geen lichte beslissing als je blind bent. Toen we begonnen na te denken over pelgrimage als thema voor onze hiking retreat, werd ook al snel duidelijk dat het pelgrimeren als blinde je sterk confronteert met het culturele archief van blinden-afkeer. Als ik Wheatley’s boek lees, kan ik moeiteloos het spoor volgen van de Middeleeuwen naar nu. Tot op de dag van vandaag is het mogelijk om in aanraking te komen met diep ambivalente houdingen ten opzichte van blinden. Pelgrimeren gaat altijd over lange lijnen trekken. We gaan een eerste verkenningswandeling doen. Blinde pelgrims met ieder een indrukwekkende staf in de hand.

Lopen van Hollandsche Rading naar Baarn met VoiceVista

Tue, 24 Feb 2026 21:20:01 +0100

Start van de wandeling

Meteen in Hollandsche Rading was het intens, omdat je de weg moet oversteken bij de spoorwegovergang en er 200 m op de route geen trottoir is. Ik heb op safe gespeeld en heb gewacht tot er een trein voorbij kwam (kan even duren als je pech hebt) en ben toen overgestoken. Als er een lange rij auto’s wacht is het lopen langs de weg ook iets minder griezelig omdat ze nog niet hard rijden, en grotendeels nog stilstaan. Ik liep voorbij de eerste afslag, maar hij is heel duidelijk.

Lastige fietspaden

Het gedeelte tot aan Lage Vuursche vond ik minder dan het gedeelte erna. Dat komt voornamelijk door de fietspaden naast zandwegen configuratie. Je moet kiezen. In schaars autoverkeer lopen (hoewel het erg druk was op een mooie zondagmiddag) of op het fietspad met snel fietsverkeer. Het was mij bijvoorbeeld een heel stuk van de Karnemelkseweg niet duidelijk dat er een zandweg naast het fietspad was met een berm ertussen. Als je op 2.5 km naar links de Vuursche Dreef neemt, kun je het best oversteken tot de weg en daar links van de weg lopen ipv op het fietspad. Contra-intuitief, maar veel rustiger.

GPS en VoiceVista

In het bos was ik bang dat de GPS rare effecten zou geven en dat was ook zo, maar vooral is het hoe RWGPS en VoiceVista reageren op het GPS signaal. Ik moet de waarschuw afstand voor RWGPS beter afstellen, want nu waarschuwde RWGPS me veel te vroeg voor wendingen in de route. Maar heel vaak ging het precies goed, en hoorde ik het baken in mijn linkeroor op 9 uur en zei RWGPS “turn left”. Dit kan nog worden verfijnd. Het stuk richting Lage Vuursche gaat even door het bos, maar daarna langs de betrekkelijk drukke Karnemelksweg. De bospaden zijn breed en goed te volgen. Ik had mijn stok heel lang, dan is hij langer dan ikzelf. Dit gaf me veel informatie over het pad. Volgende keer neem ik wel een reserve stokpunt mee, want ik was nogal aan het houwen.

Bankjes vinden

De route ging langs het Koos Vorrinkhuis en dat heb ik gegroet, omdat mijn grootouders elkaar bij de AJC ontmoetten. Zonder Koos was ik er niet geweest. Na Lage Vuursche (alle pannenkoekhuizen vol) wordt de wandeling aanzienlijk prettiger, met afwisselend bos en open ruimte zoals deze. Druk in het bos, maar het was niet moeilijk om een plek te vinden voor pauze. Het zou ook goed zijn om rustpunten te kunnen markeren, of in ieder geval een paar. Ze staan op onlogische plekken, meestal van het pad af, dus het was toeval dat ik een bank vond, omdat ik verkeerd liep. Fijn gepauzeerd, maar verontrustend lente-achtig weer.

Langs het fietspad lopen

Het gedeelte hierna, langs de Amsterdamsestraatweg naar Baarn was te enerverend om te fotograferen, blijkbaar. Ik wil zulke kloven altijd snel en efficient overbruggen. Hier kan knipperlicht/fluo ook meer duidelijkheid geven aan omringend verkeer. Volgende keer neem ik dat mee. Ik leer elke keer bij. Ik zie een beetje hoe je dit zou kunnen opzetten, als vrijwilligers verband. En welke dingen je zou moeten voorbereiden, aanbieden etc. De techniek van het stoklopen is ook wezenlijk anders, en er is iets met cadans tijdens het lopen dat ik nu pas begin te ontdekken.

Achteraf

Nog nadenkend. Het lijkt me mooi als de voorbereiding, de route, het lopen en aanpassen, het checken etc, als dat een gemeenschappelijk iets zou zijn. Dat is ook erg in de geest van organisaties als Running/Walking/Rowing Blind en Sailwise. De wederkerige relaties. Ook mensen met een visus beperking die ze zelf niet als slechtziend ervaren, zouden zo ontspannener de natuur in kunnen. Niet steeds op de app kijken, veel minder risico op verkeerd lopen…. Landelijk moet er toch iets te organiseren zijn. Heeft Wandelnet geen innovatie afdeling?

Voor wie zelf wil lopen is hier de aangepaste wandelroute om in te laden in VoiceVista, per 100m een markering

RE THINK ING VISU AL

Verfijning van Wijsheid

Jullie versperren mijn pad

Je mag onze tocht niet wandelen

Goede bedoelingen

Inclusief willen zijn

Tips voor de organisatie

Lange rechte stukken lopen

De RET Rotterdamwandeling lopen

Achteraf te laat weg

Mooiste deel van de route

Door de stad

Een pelgrim ontmoeten

Eiland en brug

Uitstapklaar

Achteraf

Tasthonger

Linnen loper

Blindenbonus

Intens ervaren

Tast als helend

Wandelen langs Monnikenpad van Castricum NS naar Egmond a/d Hoef met VoiceVista

Adventure hiking

Start van de route

De Zeeweg over

Afsluiting op de Staringweg

Prachtig duingebied

Achteraf

Bond Tegen Mindfulness

Geloven en doen

Lichaam en geest

Beoefening als misverstand

Bevrijding en kalmering

Verveling en walging

Tegen Mindfulness

Stokpunt ellende en kreupeltax

Taststok otaku

Kreupeltax

Stokpunten bestellen

Geheime kanalen

Geen marge

Min of meer blind

Op het spectrum

De last van ziende verwachtingen

Doen alsof je blind bent

Doen alsof je ziend bent

TV kijken met mijn rug naar het scherm

Langs trekvaarten van Vlaardingen naar Delft bij regen en wind

Serieuze wandelingen lopen

Langs de trekvaarten

Regen en wind

Dwalen bij de Kruithuisweg

Langs fietspaden lopen

Achteraf

Apeldoorn, een plek voor angst

Apeldoorn als angstbestemming

Het land der blinden

Het knekelveld betreden

Autonomie en afhankelijkheid

Plaats maken

Sant Surdas, blinde dichter van Krishna bhakti

De Sants

Surdas' levensloop

De Sursagar, Surdas' bhajan collectie

Surdas en blindheid

Krishna keert terug met de kudde

Blinde pelgrims in de Middeleeuwen

Pelgrimeren rond Nijmegen

Reclaiming history

Blinde pelgrims op tocht

Het huis verlaten

Lopen van Hollandsche Rading naar Baarn met VoiceVista

Start van de wandeling

Lastige fietspaden

GPS en VoiceVista

Bankjes vinden

Langs het fietspad lopen

Achteraf