Om! Leve de gelukbrengende en nobele Verfijning van Wijsheid

De edele, ooit verlichte Avalokiteshvara
Bezig met de diepe beoefening van de Verfijning van Wijsheid
Nam in zichzelf waar de vijf elementen waaruit lichaam en geest bestaan
En zag dat die niet eens zichzelf gewaar zijn.

Hé Sariputra, vorm is vormloos, vormloosheid krijgt altijd vorm
Vormloosheid is gelijk aan vorm, vorm verschilt niet van vormloosheid
Is er vorm, dan is die vormloos.
Is er vormloosheid? Dan heeft dat vorm
Gevoel, waarneming, bewust handelen en bewustzijn: daarvoor geldt dit ook

Hé Sariputra, alle vorm-verschijnselen hebben de eigenschappen van vormloosheid
Geen verrijzen, geen verzinken, geen reinheid, geen onreinheid, niets gebrekkig, niets volmaakt

Daarom, Sariputra, heeft vormloosheid
Geen vorm, geen gevoelens, geen waarneming, geen wilsbesluit, geen bewustzijn
Er zijn geen ogen, geen oren, geen neus, smaak, tast of gedachte
Geen oog-ding (enzovoorts) en zeker geen gedachten-dingen
Geen onwetendheid, geen opheffing van onwetendheid (enzovoorts), zo ook oud worden en sterven en het opheffen van oud worden en sterven
Geen lijden, verrijzen, stelpen, het pad
Geen kennis, geen verdienste, geen overtreden

Daarom, Sariputra, om de verdiensten van de Ooit Verlichte
Vertrouwt deze op de Verfijning van Wijsheid en beoefent die, zorgeloos gestemd
Vanuit deze moeiteloosheid kan niets hem verstoren
Tegenstellingen overwint hij en zo dooft hij zich uit

Alle wijze Heiligen die verblijven in de drie tijden
Steunen op de Verfijning van Wijsheid
En ervaren een volmaakte en volledige ontwaking
Daarom moet bekend worden dat de Wijsheids Verfijning spreuk een uitstekende spreuk is
Een voortreffelijke, deugdelijke spreuk, een onovertroffen spreuk, een ongeëvenaarde spreuk
De stelper van alle lijden, waarheid, geen bedrog
In de Verfijning van Wijsheid wordt de spreuk zo gezegd:

gate gate paragate parasamgate, Bodhi svaha
gegaan, gegaan, voorbij gegaan, helemaal voorbij gegaan, Ontwaking, gezegend!

Dit is de kern van de Wijsheids Verfijning

Geloven en doen

Westerse mensen beoefenen de “indische godsdiensten” vaak vanuit een ex-christelijk referentiekader, gericht op textuele “waarheid” en “geloof” als mentale handeling. De beoefening beperkt zich tot de huidige levensspanne van de beoefenaar, want het is lastig om vanuit een Westers referentiekader overtuigd te zijn van de cyclus van dood en wedergeboorte. Door dat onvermogen ontbreken concepten van karma en “verdienste verwerven” ten behoeve van een volgende bestemming. Vooral zen-boeddhisme heeft te maken gehad met een op het protestantisme gebaseerde, her-interpretatie voor een westers, post-christelijk publiek. Zo kom je dan aan Joko Beck, en het racistische idee dat er ergens een “puur boeddhisme” bestaat, onaangeraakt door het “bijgeloof van bruine mensen”.

Lichaam en geest

Vanuit beoefening zou ik zeggen dat ik een zware verstoring van rLung had opgelopen in de loop van tientallen jaren. Emotioneel lichaam volledig uit balans, door psycho-trauma. Recentelijk is in de trauma behandeling de notie doorgedrongen dat psycho-trauma niet alleen psychische schade veroorzaakt, maar ook lichamelijk conditioneert. Het werk van Bessel van der Kolk was een impuls hierbij en veel moderne trauma behandeling is zich naar zijn ideeënwereld gaan richten. Somatic Experiencing van Peter Levine is ook een sterke invloed. Het was voor mij schokkend om te herkennen hoezeer technieken die hieruit voortkomen, ontleend zijn aan de praktijk van Vajrayana (tantrisch) boeddhisme. Beoefening die is losgemaakt uit de context, toegeëigend voor een Westers, betalend, publiek, met als effect de directe antithese van de tradities waaruit is geput.

Beoefening als misverstand

Toen dat nog kon, gaf HHDL massale Kalachakra initiaties tot in Europa. Grote ceremonies, die begonnen met drie dagen onderricht over Shantideva’s Bodhisattvacaryāvatāra. Mijn eigen leraar deed soortgelijk, ook drie dagen onderricht over Compassie, dan daarna de initiatie. Ik weet dat ik chargeer, maar ruwweg kwam het er op neer dat de witte mensen eigenlijk alleen initiatie wilden ontvangen en graag Shantideva oversloegen. Tibetaanse initianten zagen die eerste drie dagen heel anders: als het belangrijkste deel van de hele ceremonie. De voorbereidende beoefening, die leidt tot initiatie, bestaat speciaal om compassie te wekken, bodhicitta. Veel Westerse leerlingen werken dit programma graag in drie maanden af. Liefst sneller. Ik ken Tibetaanse beoefenaren voor wie de ngöndro hun enige praktijk is, een leven lang.

Bevrijding en kalmering

In zijn beoefenings-aanwijzingen voor Khandro Gegyang schrijft Jigme Lingpa:

De ware natuur, de Grote Vervolmaking, doorsnijdt de wortel van Samsara met één slag, en doorsnijdt zowel degene die het mes hanteert als dat wat zij doorsnijdt.

Het is een beoefening die uit is op radicale bevrijding, aan de wortel.

Op een krachtige plek en zonder de hoogmoed die een belediging is voor de demonen, en zonder gedachten aan wereldse beslommeringen, wek je het heldhaftig zelfvertrouwen door het goede en vreugdevolle te wensen voor alle wezens. Wat zich als schijngestalte voordoet, dien je direct de kop in te drukken. Als je je contemplatie niet gebruikt om de verschijningen de baas te worden, is het alsof spionnen achter je geheime berichten zijn gekomen. Beoefen je praktijk zonder angst, vanuit volledig bewustzijn.

Om zoiets te kunnen volhouden, niet één keer, maar als bestendige praktijk, is er meditatie in twee vormen. Eén vorm nodigt je uit om kalm te verblijven bij alle angst en walging die je je realiseert. De andere meditatievorm laat je diep inzicht krijgen in wat je positie is in de werkelijkheid. De bedoeling daarvan is dat je diepe walging ontwikkelt tegen die positie zodat je in actie zult komen in je beoefening. Mindfulness biedt de eerste meditatievorm aan, maar laat inzichtsmeditatie achterwege. Op die manier verandert een middel tot radicale actie in een kalmeringspil. Een pil om ongevoeliger te worden voor lijden, voor trauma. Maar het is juist de bedoeling om wél gevoeliger te worden, zodat de wil ontstaat om zich uit heilloze structuren te bevrijden.

Verveling en walging

Als low level lama heb ik veel meditatieles gegeven, vooral in de kalm verblijven methode. Het is de eerste opdracht. Kunnen blijven zitten met ongemak. De algemene aanname is dat meditatie je kalmeert en dat dit gebeurt door je gedachten stil te leggen. Maar zo verloopt het niet en daarom houden veel mensen na een paar weken weer op met kalm verblijven. Omdat het verveling oproept, totale banaliteit en daarna: walging. Dat is hier een technische term, geen emotionele. Versterkt door een intens gevoel van verveling en frustratie is walging een krachtige energie tot bevrijding. Walging verdragen leer je jezelf aan met kalm verblijven. Die walging ga je ontleden in inzichtsmeditatie, zodat je de wortel van het lijden radicaal kunt doorsnijden.

Tegen Mindfulness

Ik heb me wel afgevraagd hoe het toch gekomen kon zijn, zo’n pervertering van een duizendjarige traditie. Een spiritueel materialisme dat de trekken heeft van oriëntalisme en exploitatie. De inzet van “mindfulness” bij mensen die al een sterk gevoel van “walging” ervaren, vind ik gevaarlijk. Het eerste onderricht dat je hoort te ontvangen, is het opwekken van compassie. Dit benadrukt dat in alle beoefening juist compassie actief beoefend moet worden. En precies dit ontbreekt aan de huidige gemedicaliseerde “mindfulness” praktijk. Dat brengt schadelijkheid met zich mee. Ik vind het tragisch dat precies het genezende aspect van tantrayana, radicale bevrijding, zo achter de horizon is verdwenen in ruil voor de schijn-adaptatie van het individu.

Apeldoorn als angstbestemming

Laatst moest ik achter Apeldoorn zijn, want Marktplaats en iets ophalen. Toen ik de treinreis plande, probeerde ik om Apeldoorn heen te reizen, met ingewikkelde overstappen bij Elspeet. Via Apeldoorn bleek de beste optie te zijn en ik moest mezelf laten wennen aan het idee. Apeldoorn is een teer punt, want daar is Het Loo Erf, waar je kunt revalideren als je als volwassene blind geworden bent. Revalideren betekent: leren hoe je alledaagse dingen doet, koken, de was doen, je werk, rouwen om verlies. Het is intern, je gaat “op gesticht”, met de weekeinden thuis. “Apeldoorn” associeer ik met keihard werken en je ’s avonds in slaap huilen. Aangezien ik weer meer chöd beoefen, houd ik me ook aan Machig-ma’s advies: ga naar de plek waar je bang voor bent. Wel aan!

Het land der blinden

Naar Apeldoorn. In mijn hoofd ging zich onmiddellijk het weekend-reizen afspelen. Met Amersfoort als subtiele grens van het Land der Blinden. Zeist heeft Bartiméus, daar zijn veel blinden te vinden, en ook achter Amersfoort kun je merken dat de blinde mens daar vaker op pad is. Apeldoorn is ook een bestemming waar nogal wat blinden zich in de openbare ruimte wagen. De eerste keer dat ik opmerkte dat ik achter de Amersfoort grens anders werd bejegend dan ervoor, dacht ik dat ik het me verbeeldde. Maar ik verbeeld het me niet. In Amersfoort haal ik koffie bij de kiosk op het overstap perron. Het is troostend dat het nog dezelfde kiosk is op dezelfde plek. Gewoonlijk geef ik altijd heldere instructies: “schuif de beker maar tegen de rug van mijn hand.” Ook altijd moet ik zoeken naar de pin, omdat nooit iemand op het idee komt om tegen me te zeggen: “aan de rechterkant” of zoiets. Maar in de kiosk van Amersfoort zegt de mevrouw: de pin is recht voor je. En ik begin aan mijn instructie, maar vaardig zegt ze: “hier is de koffie, tegen je hand.” In deze kiosk is de blinde mens geen onbekend verschijnsel.

Het knekelveld betreden

Daar was ik dan, Apeldoorn bereikt. Eén van mijn eerste echte mobiliteitslessen was een instructie om het station te bereiken vanuit Loo Erf, de trein te kunnen nemen. En andersom, om aan te komen en de bus te nemen naar Loo Erf. Ik moest aan D. uitleggen hoe dat voelde, destijds en het was een gemengd boeket. Aan de ene kant diepe walging, maar vooral angst bij het me bewegen op straat. Aan de andere kant de wil om zelfstandig van en naar mijn eigen huis, in mijn eigen stad, te kunnen reizen. Het stoklopen wilde ik niet. Ik schaamde me. Ik verlangde en wilde contact. Een tijdlang sloeg elk weekeind een wond, vanwege het moeten reizen. Er was een periode dat ik niet naar huis wilde reizen en in Apeldoorn bleef. Bij elke oversteek, elke overstap, elke interactie intense angst en schaamte.

Autonomie en afhankelijkheid

Ik moet op de bus naar Beekbergen voor mijn Marktplaats afspraak. Het busstation van Apeldoorn is extreem goed aangepast voor blinden. Als altijd heb ik tijd nodig om me te oriënteren. Iemand kondigt zich aan en vraagt of ik hulp nodig heb. Misschien had ik vroeger wel “nee” gezegd. Nu ik veel vaker autonoom wandel buitenaf, maak ik makkelijker en strategischer gebruik van hulp en zie ik het niet als afhankelijkheid maar als een middel tot autonomie. Het doel bij wandelen is om de bestemming te bereiken. Dan doet het “hoe” er ineens veel minder toe. Nu accepteer ik en vraag ik of hij me het halteperron voor de bus naar Beekbergen wil wijzen. Hij haalt iemand voor me, hij is chauffeur, maar er is een speciaal iemand hiervoor. Vroeger en nu. Nu denk ik: mooi, dat scheelt weer energie. Autonomie in de bus: ik vraag de chauffeur de haltemelder aan te zetten in plaats van in te gaan op zijn aanbod me te waarschuwen.

Plaats maken

Apeldoorn is de locus van mijn blindheid. In de bus voel ik zowel verlies als blijdschap, rouw en opluchting. Terugkijken is altijd makkelijk. Wat zijn de patronen en keuzes dan helder. Nog steeds ervaar ik de Loo Erf periode als een worsteling, omdat het dat was. Acceptatie gaat in schokken, plotselinge wendingen. Het is geen lineair proces. Het heeft ervaringen nodig, breekpunten, nare gebeurtenissen, trouvailles, openbaringen. En genade, een zekere mate van gunnen, van plaats maken. Pas toen ik mijn ervaringen drastisch ging uitbreiden door mijn wens te volgen autonoom te wandelen buitenaf, kreeg ik toegang tot wat ik “blind erfgoed” zal noemen. Vaardigheden, tactieken, strategie, de eeuwen door gebruikt om plaats te maken in de wereld van Zienden.